TS. PHẠM HỮU VĂN
(…)
Kết quả và Thảo luận
Cũng như nhiều công nghệ khác, việc lựa chọn bệnh nhân là một trong những bước quan trọng nhất để đảm bảo hiệu quả và an toàn tối ưu của việc cấy máy tạo nhịp vĩnh viễn. Máy tạo nhịp không dây mang lại lợi ích của việc tạo nhịp mà không có nguy cơ liên quan đến túi máy tạo nhịp và dây dẫn qua tĩnh mạch; tuy nhiên, hiện nay có 2 hạn chế chính của máy tạo nhịp không dây. Trước hết, hiện tại, máy tạo nhịp không dây chỉ cung cấp khả năng tạo nhịp thất phải (RV) và do đó tiềm ẩn nguy cơ bệnh cơ tim do tạo nhịp gây ra. Do nguy cơ bệnh cơ tim do tạo nhịp thất phải gây ra, việc sử dụng các thiết bị này một cách thích hợp là tối ưu khi không có bằng chứng về rối loạn chức năng thất trái (LV) và gánh nặng của việc tạo nhịp dự kiến là thấp; tuy nhiên, có những trường hợp lợi ích của việc tạo nhịp không dây có thể vượt trội hơn so với nguy cơ gia tăng bệnh cơ tim do tạo nhịp thất phải gây ra. Một số trường hợp có thể gồm những bệnh nhân có ít lựa chọn về mạch máu để tạo nhịp qua tĩnh mạch và những người bị nhiễm trùng thiết bị trước đó, vì máy tạo nhịp không dây có nguy cơ nhiễm trùng thấp hơn nhiều. [197]

Hạn chế lớn thứ hai của các thiết bị tạo nhịp không dây là tính chất phức tạp của việc thay thế thiết bị, đặc biệt là ở những bệnh nhân trẻ tuổi, những người có thể cần ≥ 3 thiết bị trong quá trình theo dõi lâu dài. Có một số lo ngại liên quan đến việc thay thế thiết bị tạo nhịp không dây, bao gồm việc có đủ không gian để chứa thêm thiết bị và khả năng tương tác cơ học giữa các thiết bị. Mặc dù việc tháo bỏ thiết bị tạo nhịp không dây là khả thi trong một số trường hợp, nhưng nó đi kèm với nguy cơ, đặc biệt là ở những thiết bị bị xơ hóa bao bọc nhiều. Do đó, tạo nhịp không dây là tối ưu nhất khi bệnh nhân chỉ cần 1 thiết bị để đáp ứng nhu cầu tạo nhịp suốt đời. Điều này được phản ánh trong AUC (appropriate use criteria: tiêu chuẩn sử dụng phù hợp). Ví dụ, ở những người bị rung nhĩ dai dẳng hoặc vĩnh viễn lâu năm, nhu cầu tạo nhịp dự kiến là < 40% và tuổi thọ của bệnh nhân ước tính ngắn hơn tuổi thọ pin, thì tạo nhịp không dây là phù hợp. Trong các trường hợp khác (ví dụ: nhịp xoang với blốc tim hoàn toàn) và khi tuổi thọ của bệnh nhân lớn hơn tuổi thọ dự kiến của thiết bị, tạo nhịp không dây có thể phù hợp với chức năng thất trái bình thường nhưng hiếm khi phù hợp với rối loạn chức năng thất trái.
Có những trường hợp không thể thực hiện đặt máy tạo nhịp qua đường tĩnh mạch truyền thống. Ở những người không thể tiếp cận mạch máu ở chi trên, có triệu chứng nhịp tim chậm và phân suất tống máu thất trái (LVEF) ≥ 50%, đặt máy tạo nhịp không dây là phù hợp. Ở những người không thể tiếp cận mạch máu ở chi trên và LVEF < 50%, phương pháp này có thể phù hợp. Trong trường hợp triệt phá nút nhĩ thất đối với rung nhĩ dai dẳng hoặc vĩnh viễn kéo dài, đặt máy tạo nhịp không dây là phù hợp khi LVEF ≥ 50%, có thể phù hợp khi có rối loạn chức năng thất trái mức độ trung bình, và hiếm khi phù hợp khi LVEF ≤ 35%. Điều quan trọng cần lưu ý là ở những người bị rối loạn chức năng thất trái, việc đặt hệ thống tạo nhịp sinh lý có thể là lựa chọn tốt hơn nhiều.
Một chủ đề gây tranh cãi hơn là việc sử dụng máy tạo nhịp không dây ở những người có máy khử rung tim cấy dưới da (S-ICD). Việc sử dụng các thiết bị này trên cùng một bệnh nhân hứa hẹn giảm nguy cơ nhiễm trùng nội mạch với khả năng tạo nhịp. Mặc dù có những lợi thế tiềm tàng này, vẫn có nguy cơ tương tác bất lợi giữa các thiết bị. Máy tạo nhịp không dây không sử dụng tạo nhịp đơn cực và do đó không hoàn toàn chống chỉ định ở những người có S-ICD; tuy nhiên, các tương tác tiềm tàng bao gồm những khó khăn trong việc cảm nhận, gồm tăng nguy cơ cảm nhận quá mức sóng T với tạo nhịp gián đoạn do thay đổi phức hợp QRS và tỷ lệ R:T. Do đó, khi sử dụng tạo nhịp không dây và S-ICD, cần phải hết sức chú ý đến việc cảm nhận S-ICD thích hợp để tránh cảm nhận quá mức và cảm nhận không đầy đủ rung thất. Mặc dù có những lo ngại này, hội đồng đánh giá đã chỉ ra việc sử dụng máy tạo nhịp không dây ở những người có LVEF ≥ 50% và gánh nặng tạo nhịp dự kiến < 40% là Phù hợp và Có thể Phù hợp ở những người có chức năng thất trái kém hơn. Các loạt ca bệnh đã được công bố đã chứng minh bằng chứng về khái niệm này trên một số lượng nhỏ bệnh nhân. [198] Sự kết hợp của các thiết bị này có thể đặc biệt hữu ích ở những người có cấu trúc giải phẫu phức tạp và các lựa chọn mạch máu hạn chế. Các thử nghiệm triển vọng của các thiết bị từ cùng một nhà sản xuất có khả năng giao tiếp đang kiểm tra tính an toàn và hiệu quả của các thiết bị này cũng như khả năng cung cấp nhịp tim chống nhịp nhanh mô-đun để điều trị VT. [199,200] Kết quả ban đầu của thử nghiệm MODULAR ATP gần đây đã được công bố, chứng minh khả năng giao tiếp không dây hiệu quả giữa PM không dây và SICD vượt quá các mục tiêu công việc được xác định trước về tính an toàn và hiệu quả trong quá trình cấy và theo dõi 6 tháng. [200
Trong khi những người bị rung nhĩ dai dẳng hoặc vĩnh viễn chỉ cần đặt máy tạo nhịp thất, bệnh nhân có nhịp xoang sẽ được hưởng lợi từ sự đồng bộ nhĩ thất, đặc biệt khi dự kiến có tần số tạo nhịp thất phải cao, như trong trường hợp blốc tim hoàn toàn. Một số máy tạo nhịp không dây thất phải có thể cung cấp tạo nhịp VDD thông qua cảm biến cơ học hoạt động tâm nhĩ. Mặc dù các thiết bị này có thể cung cấp tỷ lệ đồng bộ nhĩ thất cao, nhưng các yếu tố nguy cơ dẫn đến khả năng cảm biến cơ học hoạt động tâm nhĩ kém bao gồm tỷ lệ E/A cao và phẫu thuật bắc cầu động mạch vành trước đó. [201] Ở những người cần mức độ đồng bộ nhĩ thất cực cao, tạo nhịp qua tĩnh mạch hoặc máy tạo nhịp không dây mô-đun được cung cấp có thể được ưu tiên hơn.
Công nghệ không dây tiếp tục phát triển nhanh chóng. Mặc dù sự tiến bộ này tốt cho bệnh nhân và bác sĩ lâm sàng, nhưng nó có thể khiến việc thiết lập AUC bền vững trở nên khó khăn. Máy tạo nhịp không dây mô-đun có khả năng cung cấp tạo nhịp DDD đã được FDA phê duyệt và có sẵn sau khi các AUC này được phát triển và xác nhận. Do đó, các tiêu chí không cung cấp hướng dẫn rõ ràng về việc sử dụng chúng. Nhìn chung, việc sử dụng các thiết bị máy tạo nhịp tim không dây dạng mô-đun cũng cần được hướng dẫn bằng tần suất tạo nhịp thất phải dự kiến, chức năng tâm thất cơ bản và các cân nhắc về tuổi thọ/thay thế thiết bị. Các phiên bản máy tạo nhịp tim không dây trong tương lai có thể sẽ mở rộng các lựa chọn tạo nhịp. Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên sẽ rất quan trọng để giúp xác định các chiến lược cấy ghép tối ưu và hỗ trợ lựa chọn bệnh nhân.
CHƯƠNG 12
TẠO NHỊP HỆ DẪN TRUYỀN (TẠO NHỊP HBP HOẶC KHU VỰC BÓ TRÁI)
Giả định và Cân nhắc
■ Đối với bệnh nhân có LVEF ≤ 35% đang điều trị tối ưu theo GDMT trong ≥3 tháng, bệnh nhân sẽ đủ điều kiện cấy ICD (trừ trường hợp bệnh nhân lớn tuổi hoặc suy yếu, v.v.).
■ Nếu bệnh nhân không đủ điều kiện cấy ICD, bệnh nhân có chỉ định cấy máy tạo nhịp vĩnh viễn.
■ Giả định có sẵn dây dẫn tạo nhịp thất phải dự phòng, nếu người thực hiện cảm thấy cần thiết.
Ở những bệnh nhân có chỉ định cấy máy tạo nhịp vĩnh viễn đang trải qua cấy máy tạo nhịp hai buồng, việc đặt dây dẫn nhằm mục đích bắt được hệ thống dẫn truyền nhĩ thất (ví dụ: bó His hoặc hệ thống dẫn truyền dưới His, chẳng hạn như bó trái) có thể cung cấp hoạt động tâm thất sinh lý hơn so với việc đặt dây dẫn chỉ vào cơ tim thất phải. Các nghiên cứu quan sát cho thấy CSP có thể cải thiện kết quả về chức năng tâm thất so với tạo nhịp thất phải, [202,203] mặc dù HBP có thể xảy ra với chi phí là ngưỡng tạo nhịp cao hơn hoặc khả năng cảm nhận thấp hơn. [120,173]
CRT được thực hiện thông qua nhánh xoang vành thất trái (CS LV) hoặc thượng tâm mạc đã được chứng minh trong nhiều nghiên cứu ngẫu nhiên, có đối chứng là cải thiện kết quả ở bệnh nhân suy tim và kích hoạt LV chậm (thời gian QRS rộng). Dữ liệu chỉ mới xuất hiện gần đây về những điều sau: 1) liệu tạo nhịp bó His hay CSP có mang lại kết quả tương đương hoặc vượt trội hơn so với tạo nhịp CRT thông qua nhánh CS LV hoặc thượng tâm mạc hay không [120]; 2) liệu những bệnh nhân không đáp ứng với CRT có nên được chuyển sang CSP, có thể kết hợp với tạo nhịp CS/LV; 3) liệu nên thử CSP trước khi tạo nhịp CS/LV ở những bệnh nhân đủ điều kiện CRT [120,173]; 4) liệu nên thử CSP thay vì tạo nhịp cơ tim RV ở tất cả bệnh nhân được tạo nhịp hai buồng; 5) vai trò của tạo nhịp nội tâm mạc LV (thông qua một thiết bị riêng biệt được cấy vào LV hoặc dây dẫn được đưa vào qua vách từ RV có thể cung cấp tạo nhịp sinh lý bằng cách bắt hệ thống His-Purkinje bên trái nhưng có thể cần hoặc không cần chống đông máu); và 6) vai trò của CSP đối với những người có cấu trúc giải phẫu CS không thuận lợi, cấy ghép CRT thất bại hoặc không tối ưu, hoặc những người không đáp ứng với CRT.
Hướng dẫn năm 2018 của ACC/AHA/HRS về Đánh giá và Quản lý Bệnh nhân Chậm dẫn truyền Tim Nhịp chậm (Bradycardia Cardiac Conduction Delay) nêu rõ rằng ở những bệnh nhân bị blốc nhĩ thất (AV block) và có chỉ định đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn với LVEF từ 36% đến 50%, nên lựa chọn các kỹ thuật tạo nhịp cung cấp hoạt động tâm thất sinh lý hơn (ví dụ: với CRT, HBP) so với tạo nhịp thất phải (RV pacing) để ngăn ngừa suy tim với khuyến cáo class IIa, Mức độ bằng chứng B-NR nếu dự kiến tạo nhịp thất >20% đến 40% và dữ liệu hạn chế (C-LD) nếu dự kiến tạo nhịp thất <20% đến 40%. [6] Ở những bệnh nhân bị blốc nhĩ thất ở mức nút nhĩ thất với chỉ định đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn, có thể xem xét HBP với khuyến nghị Class IIb, Mức độ bằng chứng B-NR. “Hướng dẫn năm 2021 của ESC về Tạo nhịp tim và Liệu pháp tái đồng bộ tim” cũng bao gồm các khuyến nghị class II cho HBP. [8]
Một đánh giá có hệ thống cho các hướng dẫn này đã phân tích 8 nghiên cứu so sánh BiV (4 nghiên cứu) hoặc HBP (4 nghiên cứu) so với nhịp tim RV ở bệnh nhân có LVEF >35%. [204] Cả hai phương pháp đều có vẻ làm giảm các tác động về cấu trúc và chức năng của nhịp tim RV, đặc biệt là ở những bệnh nhân bị rung nhĩ và nhịp nhanh đã trải qua triệt đốt nút AV và ở những bệnh nhân có LVEF từ 36% đến 52%. LVEF cao hơn và phân loại chức năng NYHA thấp hơn ở những bệnh nhân có HBP so với nhịp tim RV (3 nghiên cứu). Trong một nghiên cứu quan sát trên tất cả bệnh nhân cần đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn, không gồm CRT hoặc CIED trước đó, tại 2 bệnh viện liên kết từ tháng 10 năm 2013 đến tháng 12 năm 2016, một bệnh viện đã đặt điện cực tạo nhịp thất phải (RV) cho 433 bệnh nhân và bệnh viện còn lại đã thử đặt điện cực HBP cho 332 bệnh nhân (thành công trong 92% trường hợp). [205] Kết quả chính là tử vong, nhập viện do suy tim hoặc nâng cấp lên tạo nhịp hai thất (BiV) thấp hơn ở bệnh viện thử đặt điện cực HBP (HR: 0,71; P = 0,02). Kết quả phụ là nhập viện do suy tim thấp hơn ở bệnh viện đặt điện cực HBP (HR: 0,633; P = 0,02) với xu hướng giảm tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân (HR: 0,728; P = 0,058). Trong một nghiên cứu khác từ năm 2011 về cấy tại các bệnh viện cấy thiết bị này với theo dõi dài hạn, ngưỡng tạo nhịp trong 5 năm là 0,84 ± 0,4 V với tạo nhịp RV so với 1,62 ± 1,0 V với HBP, và sóng R cảm nhận được là 13,3 ± 5,7 mV với điện cực RV và 7,2 ± 5,2 mV với điện cực HBP.206 Trong nghiên cứu này, LVEF không thay đổi đáng kể với HBP nhưng thấp hơn với tạo nhịp RV (P = 0,002), kể cả với những bệnh nhân có tạo nhịp thất >40%.
Đã có những nghiên cứu ngẫu nhiên quy mô nhỏ được báo cáo về việc so sánh tạo nhịp hai buồng (HBP) với tạo nhịp hai buồng (BiV) trong liệu pháp tái đồng bộ tim (CRT). Trong một nghiên cứu chéo ngẫu nhiên, mù đơn về tạo nhịp HBP so với tạo nhịp BiV ở 29 bệnh nhân CRT, các điện cực HBP và LV được kết nối với cổng LV thông qua bộ chuyển đổi chữ Y và bệnh nhân được phân ngẫu nhiên vào nhóm tạo nhịp HBP hoặc BiV với việc chuyển đổi sau 6 tháng. [207] Tổng cộng, 75% đạt được sự thu hẹp phức hợp QRS khi cấy. Mười hai bệnh nhân đã hoàn thành phân tích chuyển đổi sau 1 năm. Cả hai chế độ tạo nhịp đều cải thiện chất lượng cuộc sống, phân loại chức năng NYHA, test đi bộ 6 phút (6MWT) và phân suất tống máu thất trái (LVEF). Một thử nghiệm ngẫu nhiên nhỏ, His-SYNC (His Bundle Pacing Versus Coronary Sinus Pacing for Cardiac Resynchronization Therapy: Tạo nhịp bó His đối lại với tạo nhịp xoang vành để điều trị tái đồng bộ tim), đã phân ngẫu nhiên 41 bệnh nhân được chỉ định CRT vào nhóm CRT tạo nhịp bó His so với nhóm CRT tạo nhịp hai tâm thất qua xoang vành (CS BiV). [120] Việc chuyển đổi nhóm được bắt buộc đối với nhóm tạo nhịp bó His nếu tạo nhịp bó His không đạt được mức thu hẹp QRS 20% hoặc chiều rộng QRS ≤130 ms, hoặc nếu có ngưỡng tạo nhịp cao >5 V @ 1 ms. Việc chuyển đổi nhóm được cho phép đối với tạo nhịp hai tâm thất qua xoang vành nếu không thể đặt được điện cực thất trái phù hợp. Việc đặt điện cực ở tĩnh mạch liên thất trước hoặc tĩnh mạch tim giữa không được khuyến khích. Giảm đáng kể thời gian QRS đạt ý nghĩa thống kê ở nhóm CRT tạo nhịp bó His (P = 0,002) với xu hướng tương tự được thấy ở nhóm CRT tạo nhịp hai tâm thất (P = 0,11). Thay đổi trung vị về LVEF là 5,2% ở nhóm CRT tạo nhịp hai tâm thất và 9,1% ở nhóm CRT tạo nhịp bó His (không có ý nghĩa thống kê).
Việc sử dụng HBP như một giải pháp thay thế cho CS/LV thất bại hoặc bệnh nhân CRT không đáp ứng đã được nghiên cứu trong các loạt nghiên cứu nhỏ cho đến nay. Trong một nghiên cứu nhỏ, 16 bệnh nhân không thể đặt điện cực LV/CS đã được thực hiện HBP, giúp điều chỉnh rối loạn dẫn truyền ở 13 bệnh nhân (81%), mặc dù không thể cố định điện cực ở 4 bệnh nhân; 9 bệnh nhân còn lại đã được tái đồng bộ hóa thành công bằng HBP với sự cải thiện chức năng LV và phân loại chức năng. [120] Trong một nghiên cứu khác trên 106 bệnh nhân, HBP đã thành công ở 90% với sự cải thiện về độ hẹp QRS, LVEF và phân loại chức năng NYHA trong thời gian theo dõi trung bình là 14 tháng. [208] Biến chứng điện cực xảy ra ở 7 bệnh nhân. Mặc dù quy mô mẫu hạn chế, cả hai nghiên cứu đều ủng hộ việc sử dụng HBP như một giải pháp thay thế cho CRT thất bại hoặc không đáp ứng.
Kết quả từ việc tạo nhịp LBB bằng điện cực HBP được đưa sâu hơn vào vách liên thất đã được báo cáo trong các nghiên cứu không ngẫu nhiên. [209,210] Trong một nghiên cứu quan sát trên 74 bệnh nhân suy tim và blốc nhánh trái điển hình được chỉ định đặt máy tạo nhịp, điện cực HBP được cấy ghép nếu ngưỡng điều chỉnh blốc nhánh trái được chấp nhận (< 0,001), thể tích cuối tâm thu thất trái (137,9 ± 64,1 mL đến 52,4 ± 32,6 mL; P < 0,001) và phân loại chức năng NYHA (P < 0,001) được quan sát thấy với ngưỡng ổn định khoảng 2,29 ± 0,92 V/0,5 ms. Trong một nghiên cứu tiền cứu không ngẫu nhiên trên 100 bệnh nhân cần đặt máy tạo nhịp do nhịp tim chậm hoặc chỉ định suy tim, LBBAP đã thành công ở 93%; thời gian QRS cơ bản và được tạo nhịp lần lượt là 133 ± 35 ms và 136 ± 17 ms. Các nghiên cứu đăng ký lớn hơn sau đó về tạo nhịp vùng LBB, bao gồm một nghiên cứu đăng ký với 703 bệnh nhân, đã báo cáo tỷ lệ tử vong thấp hơn, số lần nhập viện do suy tim hoặc nâng cấp lên tạo nhịp BiV so với tạo nhịp RV. [211] Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên lớn ở những ứng viên CRT đã bắt đầu, so sánh CSP với BiV (NCT05650658).
Bảng 12.1 bao gồm các kịch bản trong đó CSP với HBP hoặc LBBAP có thể được xem xét. Các kịch bản này khám phá xem liệu việc tạo nhịp sinh lý hơn thông qua bó His hoặc nhánh LB có thể tương đương hoặc có lợi hơn so với tạo nhịp thất phải (RV) hoặc hai thất (BiV) hay không. Việc cấy ghép điện cực CSP nên được xem xét trong bối cảnh dữ liệu về kết quả và hiệu suất, sự sẵn có của các thuật toán tránh tạo nhịp thất có thể giảm thiểu nhu cầu tạo nhịp thất và đối với các ứng viên CRT, kinh nghiệm lâu dài và sự sẵn có của dữ liệu kết quả ngẫu nhiên.
Bảng 12.1. Tạo nhịp hệ dẫn truyền (Tạo nhịp bó His hoặc tạo nhịp vùng nhánh bó trái)
|
Chỉ định |
Điểm sử dụng phù hợp (1-9) | |||
| LVEF ≤35% | LVEF 36%-50% | LVEF
> 50% |
||
| Rối loạn chức năng nút xoang; Tần số tạo nhịp dự kiến: RVP* thấp hơn mức đáng kể | ||||
| 318 | ■ Rối loạn chức năng nút xoang, dẫn truyền AV nguyên vẹn và QRS bình thường | M (4) | M (4) | R (2) |
| 319 | ■ Rối loạn chức năng nút xoang, LBBB | M (6) | M (6) | M (4) |
| 320 | ■ Rối loạn chức năng nút xoang, RBBB | M (5) | M (4) | R (3) |
| 321 | ■ Rối loạn chức năng nút xoang, IVCD (≥120 ms) | M (5) | M (4) | R (3) |
| Rối loạn chức năng nút xoang; Tần số tạo nhịp dự kiến: RVP đáng kể* | ||||
| 322 | ■ Rối loạn chức năng nút xoang, blốc nhĩ thất độ 1 (>250 ms), QRS bình thường | A (7) | A (7) | M (5) |
| Block AV; Tần số tạo nhịp dự kiến: RVP đáng kể* | ||||
| 323 | ■ Block nhĩ thất độ 2, type Mobitz I, QRS hẹp | A (7) | M (6) | M (5) |
| 324 | ■ Block nhĩ thất độ 2, type Mobitz II, QRS rộng | A (7) | A (7) | M (6) |
| 325 | ■ Block nhĩ thất độ 3 gián đoạn | A (7) | M (6) | M (5) |
| 326 | ■ Block nhĩ thất độ 3, nhịp thoát nút nhĩ thất hẹp | A (7) | A (7) | M (5) |
| 327 | ■ Block nhĩ thất độ 3, nhịp thoát thất phức hợp rộng | A (7) | A (7) | M (6) |
| 328 | ■ Block nhĩ thất độ 3, không có nhịp thoát | A (7) | A (7) | M (6) |
| 329 | ■ Bệnh nhân đang được triệt phá nút nhĩ thất | A (7) | A (7) | M (6) |
| Điều trị CRT thất bại hoặc không đáp ứng; Tần số tạo nhịp dự kiến: RVP đáng kể* | ||||
| 330 | ■ Cấy ghép điện cực CRT CS/LV thất bại | A (8) | A (7) | |
| 331 | ■ Bệnh nhân không đáp ứng CRT với LBBB | A (8) | A (7) | |
| 332 | ■ Bệnh nhân không đáp ứng CRT với RBBB | M (6) | M (6) | |
| 333 | ■ Bệnh nhân không đáp ứng CRT với IVCD | M (6) | M (6) | |
| Các kịch bản cụ thể; Tần suất tạo nhịp dự kiến: RVP đáng kể* | ||||
| 334 | ■ Rung nhĩ với đáp ứng thất chậm | A (7) | A (7) | M (5) |
| 335 | ■ Nhịp xoang với blốc nhĩ thất độ 1 kéo dài (ví dụ: PR >300 ms) | A (7) | M (6) | M (5) |
*Tạo nhịp thất phải không đáng kể đề cập đến tạo nhịp dự kiến hoặc thực tế <20%-40%, trong khi tạo nhịp thất phải đáng kể đề cập đến tạo nhịp dự kiến hoặc thực tế ≥20%-40%. Tạo nhịp thất phải đáng kể có thể xảy ra do block nhĩ thất độ hai hoặc độ ba hoặc block nhĩ thất độ 1 với khoảng PR kéo rất dài.
A = Phù hợp; AV = nhĩ thất; CRT = liệu pháp tái đồng bộ tim; IVCD = chậm dẫn truyền trong thất; LBBB = block nhánh bó trái; LV = thất trái;
LVEF = phân suất tống máu thất trái; M = Có thể phù hợp; R = Hiếm khi phù hợp; RBBB = block nhánh bó phải; RVP = nhịp tim thất phải.
Kết quả và Thảo luận
Hội đồng đã xác định CSP, bao gồm HBP hoặc LBBAP, là Phù hợp hoặc Có thể Phù hợp cho những bệnh nhân được cấy máy tạo nhịp dự kiến cần tạo nhịp thất phải đáng kể (>20% đến 40%). Trong những trường hợp này, với những bệnh nhân dự kiến cần tạo nhịp thất phải đáng kể, CSP được coi là Phù hợp ở những bệnh nhân có LVEF ≥35%. CSP cũng Phù hợp cho những bệnh nhân dự kiến cần tạo nhịp thất phải đáng kể với LVEF từ 36% đến 50% và rối loạn chức năng nút xoang, blốc nhĩ thất, hoặc rung nhĩ với đáp ứng thất chậm hoặc triệt phá nút nhĩ thất, ngoại trừ trường hợp CSP Có thể Phù hợp ở những bệnh nhân có QRS hẹp và blốc nhĩ thất độ 2 type Mobitz I, blốc nhĩ thất độ 3 không liên tục, hoặc nhịp xoang với blốc nhĩ thất độ 1 kéo dài. Ngược lại, hướng dẫn về nhịp tim sinh lý [6] đưa ra khuyến cáo class IIa hoặc IIb và không có khuyến cáo class I nào cho CSP trong những trường hợp này, đặc biệt là đối với bệnh nhân có LVEF ≤35% và LBBB, trong đó CRT nhận được khuyến cáo class Ia (A) và CSP Loại IIa (C-LD), dựa trên bằng chứng mạnh mẽ từ các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy kết quả được cải thiện, bao gồm cả lợi ích về tỷ lệ tử vong, với CRT và chỉ có các thử nghiệm ngẫu nhiên nhỏ hoặc đang diễn ra đối với CSP.
Đối với các trường hợp tần số thất phải dự kiến sẽ thấp hơn đáng kể (< 20%-40%), mức độ phù hợp của CSP thấp hơn so với các trường hợp dự kiến sẽ có nhịp tim đáng kể. Ở đây, CSP có thể phù hợp với một số bệnh nhân có LVEF ≤ 50% và rối loạn chức năng nút xoang nhưng hiếm khi phù hợp với LVEF > 50%, trừ khi có LBBB, trong trường hợp đó CSP có thể phù hợp. Ngược lại, hướng dẫn về tạo nhịp sinh lý chỉ định mức độ IIb (C-LD), trong đó CSP có thể phù hợp ở những bệnh nhân có LVEF từ 36% đến 50% hoặc > 50%.
CSP cũng được coi là phù hợp cho những bệnh nhân cần CRT nhưng không thành công trong việc cấy điện cực CS/LV tối ưu cho CRT hoặc những bệnh nhân bị blốc nhánh trái (LBBB) nhưng không đáp ứng với CRT. Nếu không thể đạt được hiệu quả CRT, hướng dẫn về nhịp tim sinh lý chỉ định CSP là khuyến cáo mức độ IIa cho bệnh nhân bị LBBB, LVEF ≤35% và khuyến nghị 2b (C-LD) cho bệnh nhân không bị LBBB và QRS ≥ 150 ms. CSP ít chắc chắn hơn đối với những bệnh nhân không đáp ứng với CRT có RBBB hoặc rồi loạn dẫn truyền trong thất (IVCD), trong trường hợp này CSP có thể phù hợp. Ở đây, đối với trường hợp không có blốc nhánh trái (non-LBBB), thời gian QRS từ 120-149 ms, LVEF ≤35% và suy tim độ III hoặc IV theo phân loại NYHA, hướng dẫn đặt máy tạo nhịp sinh lý tim (CSP) đưa ra khuyến cáo class IIb (C-LD).
BÀN LUẬN
Các tài liệu về sử dụng phù hợp nhằm mục đích cung cấp thông tin cho các bác sĩ lâm sàng, các nhà thanh toán và các nhà hoạch định chính sách y tế về việc sử dụng hợp lý các công nghệ và quy trình để cải thiện các triệu chứng và kết quả điều trị của bệnh nhân, thường cung cấp thêm hướng dẫn trong các lĩnh vực có thể còn thiếu kiến thức hoặc mức độ bằng chứng thấp hơn. Tài liệu AUC này tóm tắt các mức độ phù hợp đã được đánh giá cho nhiều tình huống lâm sàng khác nhau liên quan đến việc cấy CIED, gồm: 1) Cấy ICD cho các chỉ định phòng ngừa thứ phát; 2) Cấy ICD cho các chỉ định phòng ngừa tiên phát; 3) Cấy ICD phòng ngừa tiên phát trong bối cảnh các bệnh lý đồng mắc cụ thể; 4) Thay máy ICD tự chọn; 5) Lựa chọn cấy ICD hai buồng (thay vì thiết bị một buồng); 6) Cấy S-ICD toàn bộ; 7) Cấy CRT; 8) ICD trong bối cảnh LVAD; 9) Cấy ICD sau ghép tim; 10) CCM (Cardiac Contractility Modulation: Điều hòa sức co bóp cơ tim)); 11) Tạo nhịp không dây và tạo nhịp chậm; và 12) CSP. Các giá trị AUC này nhằm mục đích hướng dẫn việc ra quyết định lâm sàng liên quan đến việc lựa chọn bệnh nhân phù hợp và/hoặc thời điểm cấy ghép thiết bị; tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là bệnh nhân không phải lúc nào cũng hoàn toàn phù hợp với một tình huống lâm sàng nhất định và việc đánh giá khả năng phán đoán lâm sàng luôn cần thiết để xác định việc cấy thiết bị cho từng bệnh nhân cụ thể.
1. Đánh giá lâm sàng và hiểu biết về xếp hạng AUC để cải thiện chăm sóc
Bảng đánh giá mức độ phù hợp (AUC) nên được sử dụng kết hợp với các hướng dẫn thực hành đã được công bố và nhằm mục đích cung cấp hướng dẫn bổ sung liên quan đến quyết định cấy thiết bị tim mạch cấy ghép (CIED) trong nhiều tình huống lâm sàng khác nhau có thể được đề cập trong các hướng dẫn, thường cung cấp thêm hỗ trợ trong những lĩnh vực còn thiếu sót trong hướng dẫn. Tài liệu AUC này cũng nêu bật các tình huống mà các điều kiện và khuyến nghị này có thể được điều chỉnh bởi các bệnh lý đi kèm của bệnh nhân hoặc giới hạn tuổi thọ do các bệnh đồng mắc, cũng như các tình huống mà công nghệ mới hơn cũng có thể được xem xét mặc dù bằng chứng hiện có còn hạn chế. Các tình huống được đưa vào tài liệu này không bao gồm tất cả các tình huống lâm sàng có thể gặp phải trong thực tế. Thay vào đó, mục tiêu là tập trung vào các tình huống lâm sàng phổ biến nhất gặp phải trong thực tế, nơi có thể xem xét cấy các thiết bị điều trị rối loạn nhịp tim và suy tim cụ thể. Mục tiêu của việc đánh giá mức độ phù hợp là để giúp đưa ra quyết định lâm sàng, đặc biệt là trong các lĩnh vực có thể có “khoảng trống” trong hướng dẫn, chứ không phải để thiết lập các quy tắc theo đó các quyết định nên được đưa ra trong thực hành lâm sàng. Các tiêu chí này nên được xem như một “hướng dẫn”, chứ không phải là một danh sách các thông số kỹ thuật “nên làm” hoặc “không nên làm”.
Việc ra quyết định lâm sàng rất phức tạp, đặc biệt là khi cố gắng đánh giá lợi ích lâm sàng và các hậu quả lâu dài tiềm tàng của việc sống chung với thiết bị được cấy. Mặc dù xếp hạng sử dụng phù hợp phản ánh đánh giá chung về việc khi nào ICD, CRT hoặc PM có thể hoặc không thể hữu ích cho các nhóm bệnh nhân cụ thể, các bác sĩ lâm sàng vẫn được kỳ vọng sẽ sử dụng phán đoán lâm sàng để xác định xem việc cấy CIED có được chỉ định cho từng bệnh nhân hay không và việc ra quyết định chung nên luôn được sử dụng để kết hợp các giá trị và sở thích cá nhân của bệnh nhân. Điều quan trọng cần nhận ra là khuyến cáo “Có thể phù hợp” có thể thể hiện sự thiếu dữ liệu đầy đủ để đưa ra quyết định hoặc dữ liệu mâu thuẫn liên quan đến lợi ích của việc cấy thiết bị, thường ủng hộ việc tiến hành thêm các thử nghiệm hoặc nghiên cứu lâm sàng để cung cấp thông tin tốt hơn cho việc ra quyết định trong tương lai. Ngoài ra, việc gán nhãn “Phù hợp” cho một tình huống lâm sàng không nhất thiết chỉ ra việc cấy là bắt buộc, mà chỉ là hợp lý dựa trên dữ liệu hiện có. Có thể có một số tình huống lâm sàng mà việc sử dụng ICD, CRT hoặc các thiết bị tạo nhịp khác cho một chỉ định được coi là “Phù hợp” không phải lúc nào cũng thể hiện thực hành hợp lý hoặc có thể không phù hợp với các giá trị và sở thích của bệnh nhân.
AUC nên được xem xét cùng với các hướng dẫn. Các chỉ định trong tài liệu AUC chi tiết hơn và bao gồm các tình huống bệnh nhân cụ thể hơn mà không được đề cập cụ thể trong các hướng dẫn. Trong trường hợp có sự trùng lặp với các hướng dẫn điều trị dựa trên thiết bị, xếp hạng nhìn chung phù hợp với các khuyến cáo của hướng dẫn. Nhìn chung, các tiêu chí được coi là Phù hợp hoặc Có thể Phù hợp trong các tình huống này thường đáp ứng các tiêu chí class I, IIa hoặc IIb trong các tài liệu hướng dẫn hoặc đồng thuận; được hỗ trợ do một lượng lớn dữ liệu hiện có; hoặc được hội đồng đánh giá cho là đáp ứng đủ phán đoán lâm sàng để được coi là hợp lý và phù hợp.
Cuối cùng, có sự khác biệt giữa AUC hiện tại cho việc cấy ghép CIED và các tài liệu AUC trước đây liên quan đến các chủ đề khác như chẩn đoán hình ảnh hoặc đặt ống thông. Quyết định cấy ghép thiết bị dẫn đến việc theo dõi chuyên biệt lâu dài và dự kiến sẽ phát sinh chi phí nội trú và ngoại trú lâu dài cũng như các biến cố bất lợi có thể tích lũy theo thời gian.
2. Sử dụng AUC để cung cấp Hướng dẫn
Tài liệu AUC này được thiết kế để cung cấp hướng dẫn liên quan đến việc cấy CIED. Cũng như các tài liệu AUC trước đây, điều quan trọng cần nhấn mạnh là xếp hạng “Phù hợp” không có nghĩa là một thủ thuật cụ thể phải được thực hiện, cũng như xếp hạng “Hiếm khi Phù hợp” không có nghĩa là một thủ thuật không bao giờ nên được thực hiện ở bệnh nhân phù hợp với (các) trường hợp được liệt kê trong tài liệu này. Thay vào đó, một thủ thuật được xếp hạng “Phù hợp” nên được xem như một lựa chọn hợp lý để thực hiện nếu thông tin thu được có thể hữu ích trong việc quản lý bệnh nhân. Tương tự, đối với xếp hạng “Hiếm khi Phù hợp”, có thể có các trường hợp lâm sàng bổ sung yêu cầu điều trị. Khuyến cáo rằng các trường hợp đó nên được ghi lại rõ ràng bởi bác sĩ chỉ định.
Mục đích của tài liệu AUC này là đề cập đến thực hành y tế tốt, độc lập với việc thanh toán. Một số trường hợp được AUC xếp hạng là “Có thể Phù hợp” hoặc “Hiếm khi Phù hợp” hiện có thể không đủ điều kiện để được bảo hiểm chi trả. Điều quan trọng cần nhận ra là các hạng mục “Có thể phù hợp” và “Hiếm khi phù hợp” không nên được coi là căn cứ để từ chối bảo hiểm hoặc thanh toán cho một thủ thuật cụ thể, vì phán đoán của bác sĩ lâm sàng là điều cần thiết để xác định thủ thuật nào là tốt nhất cho một bệnh nhân cụ thể. Đối với bệnh nhân, bác sĩ lâm sàng và các công ty bảo hiểm, những sự phân biệt này rất quan trọng bởi vì cam kết chăm sóc lấy bệnh nhân làm trung tâm có thể đảm bảo việc cấy thiết bị phù hợp với tình trạng của từng bệnh nhân, nhưng nó có thể không hoàn toàn phù hợp với chỉ định được bảo hiểm theo chính sách bảo hiểm và đòi hỏi phải sử dụng phán đoán lâm sàng tốt nhất. Tuy nhiên, có thể các tài liệu về sử dụng phù hợp có thể đóng vai trò là nguồn tài liệu bổ sung để hỗ trợ bảo hiểm trong tương lai.
KẾT LUẬN
Tài liệu AUC này thể hiện sự hiểu biết hiện tại về tiện ích lâm sàng của việc cấy thiết bị điều trị rối loạn nhịp tim trong thực hành lâm sàng được đo lường bởi các bác sĩ lâm sàng với nhiều nền tảng và lĩnh vực chuyên môn khác nhau. Mục tiêu là các tiêu chí này sẽ giúp cung cấp hướng dẫn để đưa ra các quyết định y tế và giúp các bác sĩ lâm sàng và các bên liên quan hiểu được các lĩnh vực đồng thuận cũng như sự không chắc chắn, đồng thời xác định các lĩnh vực còn thiếu kiến thức cần được nghiên cứu thêm.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Vakil K, Taimeh Z, Sharma A, et al. Incidence, predictors, and temporal trends of sudden cardiac death after heart transplantation. Heart Rhythm. 2014;11:1684–1690.
- Vaseghi M, Lellouche N, Ritter H, et al. Mode and mechanisms of death after orthotopic heart transplantation. Heart Rhythm. 2009;6:503–509.
- Alba AC, Fan CS, Manlhiot C, et al. The evolving risk of sudden cardiac death after heart transplant. An analysis of the ISHLT thoracic transplant registry. Clin Transplant. 2019;33:e13490.
- Marzoa-Rivas R, Perez-Alvarez L, PaniaguaMartin MJ, et al. Sudden cardiac death of two heart transplant patients with correctly functioning implantable cardioverter defibrillators. J Heart Lung Transplant. 2009;28:412–414.
- Neylon A, Canniffe C, Parlon B, et al. Implantable cardioverter-defibrillators in a heart transplant population: a single-center experience. J Heart Lung Transplant. 2016;35:682–684.
- Tsai VW, Cooper J, Garan H, et al. The efficacy of implantable cardioverter-defibrillators in heart transplant recipients: results from a multicenter registry. Circ Heart Fail. 2009;2:197–201.
- Ptaszek LM, Wang PJ, Hunt SA, et al. Use of the implantable cardioverter-defibrillator in long-term survivors of orthotopic heart transplantation. Heart Rhythm. 2005;2:931–933.
- McDowell DL, Hauptman PJ. Implantable defibrillators and cardiac resynchronization therapy in heart transplant recipients: results of a national survey. J Heart Lung Transplant. 2009;28:847–850.
- Bonnet G, Coutance G, Aubert O, et al. Sudden cardiac death after heart transplantation: a populationbased study. Europace. 2023;25:euad126.
- Borggrefe MM, Lawo T, Butter C, et al. Randomized, double blind study of non-excitatory, cardiac contractility modulation electrical impulses for symptomatic heart failure. Eur Heart J. 2008;29:1019–1028.
- Brunckhorst CB, Shemer I, Mika Y, et al. Cardiac contractility modulation by non-excitatory currents: studies in isolated cardiac muscle. Eur J Heart Fail. 2006;8:7–15.
- Lawo T, Borggrefe M, Butter C, et al. Electrical signals applied during the absolute refractory period: an investigational treatment for advanced heart failure in patients with normal QRS duration. J Am Coll Cardiol. 2005;46:2229–2236.
- Lyon AR, Samara MA, Feldman DS. Cardiac contractility modulation therapy in advanced systolic heart failure. Nat Rev Cardiol. 2013;10:584–598.
- Tschöpe C, Kherad B, Klein O, et al. Cardiac contractility modulation: mechanisms of action in heart failure with reduced ejection fraction and beyond. Eur J Heart Fail. 2019;21:14–22.
- Abraham WT, Kuck KH, Goldsmith RL, et al. A Randomized controlled trial to evaluate the safety and efficacy of cardiac contractility modulation. JACC Heart Fail. 2018;6:874–883.
- Abraham WT, Lindenfeld J, Reddy VY, et al. A randomized controlled trial to evaluate the safety and efficacy of cardiac contractility modulation in patients with moderately reduced left ventricular ejection fraction and a narrow QRS duration: study rationale and design. J Card Fail. 2015;21:16–23.
- Kadish A, Nademanee K, Volosin K, et al. A randomized controlled trial evaluating the safety and efficacy of cardiac contractility modulation in advanced heart failure. Am Heart J. 2011;161:329–337.e321-322.
- Neelagaru SB, Sanchez JE, Lau SK, et al. Nonexcitatory, cardiac contractility modulation electrical impulses: feasibility study for advanced heart failure in patients with normal QRS duration. Heart Rhythm. 2006;3:1140–1147.
- Wiegn P, Chan R, Jost C, et al. Safety, performance, and efficacy of cardiac contractility modulation delivered by the 2-lead optimizer smart system: The FIX-HF-5C2 study. Circ Heart Fail. 2020;13:e006512.
- Giallauria F, Cuomo G, Parlato A, et al. A comprehensive individual patient data meta-analysis of the effects of cardiac contractility modulation on functional capacity and heart failure-related quality of life. ESC Heart Fail. 2020;7:2922–2932.
- Implantable Pulse Generator, OPTIMIZER Smart System. FDA; 2019.
- McDonagh TA, Metra M, Adamo M, et al. 2021 ESC guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. Eur Heart J. 2021;42: 3599–3726.
- Knops RE, Reddy VY, Ip JE, et al. A dual-chamber leadless pacemaker. N Engl J Med. 2023;388:2360– 2370.
- Brignole M, Auricchio A, Baron-Esquivias G, et al. 2013 ESC guidelines on cardiac pacing and cardiac resynchronization therapy: the Task Force on Cardiac Pacing and Resynchronization therapy of the European Society of Cardiology (ESC). Developed in collaboration with the European Heart Rhythm Association (EHRA). Eur Heart J. 2013;34:2281–2329.
- Mond HG, Proclemer A. The 11th world survey of cardiac pacing and implantable cardioverterdefibrillators: calendar year 2009–a World Society of Arrhythmia’s project. Pacing Clin Electrophysiol. 2011;34:1013–1027.
- Kirkfeldt RE, Johansen JB, Nohr EA, et al. Complications after cardiac implantable electronic device implantations: an analysis of a complete, nationwide cohort in Denmark. Eur Heart J. 2014;35:1186–1194.
- Wang Y, Hou W, Zhou C, et al. Meta-analysis of the incidence of lead dislodgement with conventional and leadless pacemaker systems. Pacing Clin Electrophysiol. 2018;41:1365–1371.
- Lin G, Nishimura RA, Connolly HM, et al. Severe symptomatic tricuspid valve regurgitation due to permanent pacemaker or implantable cardioverterdefibrillator leads. J Am Coll Cardiol. 2005;45:1672– 1675.
- Reynolds D, Duray GZ, Omar R, et al. A leadless intracardiac transcatheter pacing system. N Engl J Med. 2016;374:533–541.
- El-Chami MF, Soejima K, Piccini JP, et al. Incidence and outcomes of systemic infections in patients with leadless pacemakers: data from the Micra IDE study. Pacing Clin Electrophysiol. 2019;42:1105–1110.
- El-Chami MF, Al-Samadi F, Clementy N, et al. Updated performance of the Micra transcatheter pacemaker in the real-world setting: A comparison to the investigational study and a transvenous historical control. Heart Rhythm. 2018;15:1800– 1807.
- Piccini JP, Stromberg K, Jackson KP, et al. Patient selection, pacing indications, and subsequent outcomes with de novo leadless single-chamber VVI pacing. Europace. 2019;21:1686–1693.
- Steinwender C, Khelae SK, Garweg C, et al. Atrioventricular synchronous pacing using a leadless ventricular pacemaker: results from the MARVEL 2 study. JACC Clin Electrophysiol. 2020;6: 94–106.
- Beurskens NEG, Tjong FVY, de Bruin-Bon RHA, et al. Impact of leadless pacemaker therapy on cardiac and atrioventricular valve function through 12 months of follow-up. Circ Arrhythm Electrophysiol. 2019;12: e007124.
- Roberts PR, Clementy N, Al Samadi F, et al. A leadless pacemaker in the real-world setting: The Micra Transcatheter Pacing System Post-Approval Registry. Heart Rhythm. 2017;14:1375–1379.
- Calvagna GM, Valsecchi S. Simultaneous subcutaneous implantable cardioverter-defibrillator and leadless pacemaker implantation for patients at high risk of infection: a retrospective case series report. J Interv Card Electrophysiol. Published online November 8, 2023. https://doi.org/10.1007/s10840- 023-01684-9
- Gatto MC, De Sanctis V, Percoco F, et al. Combined therapy with subcutaneous implantable cardiac defibrillator and leadless pacemaker in a patient with persistent left superior vena cava and mega coronary sinus: a challenging case for the best treatment. J Arrhythm. 2021;37:1364– 1367.
- Lloyd MS, Brisben AJ, Reddy VY, et al. Design and rationale of the MODULAR ATP global clinical trial: A novel intercommunicative leadless pacing system and the subcutaneous implantable cardioverter-defibrillator. Heart Rhythm O2. 2023;4: 448–456.
- Garweg C, Khelae SK, Steinwender C, et al. Predictors of atrial mechanical sensing and atrioventricular Russo et al JACC VOL. – , NO. – , 2025 AUC for ICD, CRT, and Pacing – , 2025: – – – 64 synchrony with a leadless ventricular pacemaker: results from the MARVEL 2 study. Heart Rhythm. 2020;17:2037–2045.
- Sun JY, Sha YQ, Sun QY, et al. The long-term therapeutic effects of His-Purkinje system pacing on bradycardia and cardiac conduction dysfunction compared with right ventricular pacing: a systematic review and meta-analysis. J Cardiovasc Electrophysiol. 2020;31:1202–1210.
- Leventopoulos G, Travlos CK, Aronis KN, et al. Safety and efficacy of left bundle branch area pacing compared with right ventricular pacing in patients with bradyarrhythmia and conduction system disorders: systematic review and meta-analysis. Int J Cardiol. 2023;390:131230.
- Slotwiner DJ, Raitt MH, Del-Carpio Munoz F, et al. Impact of physiologic pacing versus right ventricular pacing among patients with left ventricular ejection fraction greater than 35%: a systematic review for the 2018 ACC/AHA/HRS guideline on the evaluation and management of patients with bradycardia and cardiac conduction delay: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines and the Heart Rhythm Society. J Am Coll Cardiol. 2019;74:988–1008.
- Abdelrahman M, Subzposh FA, Beer D, et al. Clinical outcomes of his bundle pacing compared to right ventricular pacing. J Am Coll Cardiol. 2018;71: 2319–2330.
- Vijayaraman P, Naperkowski A, Subzposh FA, et al. Permanent his-bundle pacing: long-term lead performance and clinical outcomes. Heart Rhythm. 2018;15:696–702.
- Lustgarten DL, Crespo EM, Arkhipova-Jenkins I, et al. His-bundle pacing versus biventricular pacing in cardiac resynchronization therapy patients: a crossover design comparison. Heart Rhythm. 2015;12:1548–1557.
- Sharma PS, Dandamudi G, Herweg B, et al. Permanent his-bundle pacing as an alternative to biventricular pacing for cardiac resynchronization therapy: a multicenter experience. Heart Rhythm. 2018;15:413–420.
- Huang W, Su L, Wu S, et al. Long-term outcomes of his bundle pacing in patients with heart failure with left bundle branch block. Heart. 2019;105:137–143.
- Vijayaraman P, Subzposh FA, Naperkowski A, et al. Prospective evaluation of feasibility and electrophysiologic and echocardiographic characteristics of left bundle branch area pacing. Heart Rhythm. 2019;16: 1774–1782.
- Sharma PS, Patel NR, Ravi V, et al. Clinical outcomes of left bundle branch area pacing compared to right ventricular pacing: results from the GeisingerRush conduction system pacing registry. Heart Rhythm. 2022;19:3–11.







